Sukaldean hasi aurretik, ezinbestekoa da lehengai onenak eskuratzea kalitatezko plater bat prestatu nahi badugu. Horretarako, super merkatu handietatik ahalik eta gehien aldentzea eta herriko azoketara gerturatzea da onena; ahal dugun heinean, noski.

Ordiziako azoka Euskal Herriko zaharrenetakoa da, aurten ospatzen du 500. urteurrena. Han, asteazken goizero, Goierri eskualdeko baserritar eta ekoizleak biltzen dira beren produktuak saltzeko: onddoak, gazta, sagardoa, lekaleak eta barazkiak, eztia, hestebeteak, landareak, kimuak, fruituak edota tresnak.

Irudiok ikusi ostean, onddo entsalada Idiazabal gaztarekin prestatzeko –eta, nola ez, jateko– gogoa piztu zaigu Edo zergatik ez barraskilo batzuk? Animatzen? On egin!

Albondigak, almondigak,  almandongilak, amandongillak, amondongillak… Era askotara deitzen ditugu haragiz egindako bola gozo horiek eta jatetxeetako kartetan ere hamaika eratara idatziak aurki ditzakegu. Baina, zein da jaki hori esateko forma zuzena?

Euskaltzaindiak (haragi)-bola hobesten du. Albondiga, aldiz, erdarazko mailegua izanik, hiztegi gehienek, jasotzen dute; baita almandrongila ere.

Horrez gainera, Worden almandrongila edota albondiga idatziz gero, Xuxenek “haragi-bola” erabiltzea gomendatzen digu.

Beraz, badirudi haragi-bola dela euskarazko hitz zuzena, baina albondiga eta almandrongila sinonimo bezala erabil daitezke.

Almandrongila batzuk prestatzeko gogoa piztu bazaizu Hementxe errezeta pare bat: Almandrongilak tipula saltsan eta almandrongilak tomate saltsan.

Ziur fondue hitza entzuten duzunean bero-bero dagoen txokolate urtuz betetako ontzi berezi bat imajinatzen duzula eta, alboan, mota guztietako garaiko fruituak, txukun-txukun ebakiak. Edo gazta urtuz betetako ontzi beroa, dadotan moztutako ogi zatiak alboan dituela. Baina, inoiz imajinatu al duzu haragi fondue bat?

Osagaiak

• Kg bat behi edo txahal azpizun edo solomo, dado ederretan moztua
• Litro eta erdi oliba olio
• 3 baratxuri ale

Egiteko era

Fondue delakoa egin ahal izateko, ezinbestekoa da jaki honek mahairatzeko eskatzen duen ontzi berezia edukitzea. Fonduea jan baino ordubete lehenago aterako dugu haragia hozkailutik, epeldu eta hotz egon ez dadin.

Olioa eta baratxuriak padera batean jarri eta su eztian jarriko ditugu berotzen, baratxuriak olioa kutsa dezan. Ez du erre behar. Sua biziagotu egingo dugu, arian-arian, baina kontu handiz betiere, baratxuriak gehiegi txigor ez daitezen. Erre aurretik aterako ditugu baratxuriak, olioak zapore txarrik izan ez dezan.

Fondue-ontzian isuriko dugu olioa (mahaiaren erdian ipiniko dugu ontzi berezi hau) eta alkohol-erregailu neurgarri bat egokituko dugu haren azpian, fondue-ontzia epel eta olioa haragia txigortzeko prest egon dadin. Suak bizitasuna eta ontziak tenperatura galdu dutela sumatzen badugu, biziagotu egingo dugu garra, haragia erregos ez dadin.

Haragi dadoak fonduerako erabiltzen diren bi hortzeko sardexkaz ziztatu, heldu eta oliotan murgilduko ditugu, ongi egin daitezen. Denborak zehaztuko digu puntua, mamitsuagoa edo eginagoa ateratzeko. Haragi puska atera bezain laster sartuko dugu hurrena, bien bitartean luzaroan ez itxoiteko. Une horretan emango diogu gatza haragiari.

Entsalada berde batez eta patata egosiez lagunduko diogu haragiari. Garrantzitsua da gopor edo ontzi txikitan hainbat saltsa edukitzea, haragi puskak busti ahal izateko: saltsa azkarra, soja saltsa, allioli, saltsa holandesa, maionesa baratxuriarekin, mojo picon, saltsa tartaroa, eta abar.

Horiez gainera, afari jostakin honen osagarri egoki-egokiak izan daitezke ozpinetan onduriko kornixonak eta piperminak.

Tripa eta begiak alaitzeko bi proposamen aurkezten dizkizuegu asteburu honetarako, bata kostaldean, Ondarroan, eta bestea barnealdean, Ordizian.

Ondarroak “Antxoa Egune” ospatuko du maiatzaren 12an, Kantauriko antxoa bultzatzeko asmoarekin. Herriko elkarte gastronomikoek 12.000 pintxo inguru prestatuko dituzte zazpi era desberdinetara.  Antxoa pintxoak 18:00etatik aurrera dastatu ahal izango dira, baina jaia goizetik hasiko da: Lea Artibai inguruko produktuen azoka izango da, kale musika, erakusketak…  (12.000 pintxo banatuko dituzte Antxoa Egunean. Berria)

Eta Ordiziak denboran atzera egingo du zenbait mendez eta Erdi Arora itzuliko da, hilaren 12 eta 13an XVII. Erdi Aroko Azoka ospatuko baitu. Sorginek, trobalariek, zalduntxoek eta abarrek herriko kaleak alaituko dituzte eta artisau-produktuen postuak nagusi izango dira: Larruzko eta burdinazko apaingarrietatik, modu tradizionalean egindako produktu gastronomikoetara: hestebeteak, esnekiak, tartak, kontserbak, gozoak…

• 150gr azukre
• 75gr gurin
• 75gr txokolate beltz
• 75gr almendra eho
• 50gr irin
• 4 arrautza

Lehenik gurina nahastu azukrearekin aparra egin arte. Ondoren txokolate urtuarekin eta arrautzen gorringoarekin irabiatu. Irina, almendrak eta arrautzen zuringoa elur puntuan nahastu behar dira. Moldea koipez eta irinez igurtzi eta ondoren, oreaz bete ¾ arte. Labean sartu 180 gradura 40 minututan. Hozten denean, erditik zatitu eta mermeladarekin bete. Mermelada apur bat berotu tartaren gaineko zatia margotzeko. Estaltzeko: txokolatea urtu eta, esnegainarekin nahastu ondoren, tarta gaina estali. Bukatzeko, nahi diren apaindurak jarri gainetik.

Bi personentzat:

• Kuiatxo bat, handi samarra
• Tipula bat
• Dozena erdi txanpinoi
• Arroz osokoa, baso erdia
• Sesamo xigortua
• Gatza
• Soja saltsa
• Oliba olioa

Arroz osokoak zuriak baino denbora dezente gehiago behar du egosteko, horregatik presio-eltzean egingo dugu. Arroz neurri bakoitzeko 2,5 neurri ur gehituko ditugu. Kasu honetan, baso erdi arroz eta baso eta erdi baino gutxixeago ur. Gatza geure gustura botako dugu. Irakiten hastean, tapa jarri eta presioa egiten denen momentutik 40-45 minutu kalkulatu eta prest izango da.

Arroza egiten den bitartean, kuiatxoa eta tipula zuritu, txanpinoiak garbitu eta xerra finetan ebakiko dugu guztia. Gero, zartagin batean oliba olio apur bat jarri eta tipula potxatuko dugu, su eztian. Guztiz egiteko puntutxo bat falta zaienean, txanpinoiak gehituko ditugu eta hor utziko ditugu gorritu arte. Amaitzeko, kuiatxoa gehituko dugu eta ondo egosi arte edukiko dugu zartaginean, su eztian, beti.

Arroza prest dagoenean, bi aukera ditugu: Bata arroza barazkiak dauden zartaginera pasa eta guztia ondo-ondo nahastu zaporeak nahas daitezen. Eta bestea, bereizita zerbitzatu, plater zabal batean, norberak bere gustuko nahasketa egin dezan.

Amaitzeko, sesamo xigortu apur bat gehituko dugu eta soja saltsa zorrotada batez alaituko dugu platera.

On egin!

Gazta izeneko Gipuzkoako herri txikiak XV. Gaztaren Eguna ospatu zuen igandean eta hara gerturatu ziren inguruko gazta zale guztiak. Euskal Herriko toki, baserri eta mota guztietako gaztak zeuden dastagai; baina, batez ere, Idiazabal motako artzain gazta. Pirinioak, Beizama, Santimamiñe, Baztarrika (Gabiria), Aguiñiga, Azkorriate, Atxeta, Olalde, Larte (Berastegi), Mahala, Makatza… Ardi gazta, ahuntz gazta, krema gazta, gazta freskoa… Paradisua.

Argazkiak: Sukaldean. CC BY-SA lizentzia

Idiazabalgo Gazta Eguna hedabideetan:

El Diario Vasco: El mejor queso, de un baserri de Oiartzun
Noticias de Gipuzkoa: Gaztaren usainean
Gara: Tradición, cultura y sabor a queso Idiazabal impregnan el Gazta Eguna

EITBren erreportajea:

Igandean ospatuko dugu amaren eguna eta oraindik zer oparitu ez badakizu, proposamen itzela duzue honakoa: madalenak mertxikarekin, egin berriak eta maitasunez prestatuak. Ohean erregina baten modura gosaltzeko ezin hobeak! Lurrinei edota bitxiei ezin zaie maitasunik gehitu, bai ordea etxeko sukaldean prestatzen diren jakiei. Amarentzako opari hobeagorik bururatzen? Hementxe errezeta:

Osagaiak

• 200 g azukre
• 4 arrautza
• 5 koilarakada esne
• 250 g irin
• Koilaratxokada bat legamia-hauts
• 125 g gurin urtu
• 2 limoi berderen edo, besterik ezean, horiren azal birrinduak
• Mertxika helduak, zurituak eta atal marduletan moztuak. Garaia ez bada, almibarretako mertxika aukera ona da

Egiteko era

Gopor batean landuko ditugu arrautzak, azukrea eta azal birrinduak. Ongi joko dugu nahastura hagaxka batzuez, loditu eta kolore zuria har dezan. Langar finean erantsiko dugu ondoren irina, legamiarekin batean. Biraka nahasi ondoren gaineratuko ditugu esnea eta gurina. Ongi nahasi eta prest edukiko dugu orea.

Madalena moldeak beteko ditugu gero oreaz, haien okupaturik. Mertxika atal fresko bana barneratuko dugu ondoren haietan. Labean sartu eta 200º-ko tenperaturan edukiko ditugu moldeak, 15/20 minutuan, madalena gorritu eta harrotu arte. Hoztu ondoren, azukre-hautsa erantsiko diegu gainetik.